Zo gebruik je het
Brabants
Allee, vort! We zijn al laat.
In gewoon Nederlands Kom op, vooruit! We zijn al laat.
Brabants
En nou vort, naar bed!
In gewoon Nederlands En nu vooruit, naar bed!
Brabants
De fietsen staan klaar. Allee, vort!
In gewoon Nederlands De fietsen staan klaar. Kom op, we gaan!
Hoe zit het in elkaar?
Vort is de Brabantse uitspraak van ‘voort’, het woord dat je in het Nederlands nog kent van ‘voortmaken’ en ‘ga voort’. Het betekent vooruit, verder, of gewoon: weg hier.
In ‘Allee, vort!’ krijgt het gezelschap van ‘allee’. Dat komt van het Franse ‘allez’, dat ook ‘vooruit’ of ‘kom op’ betekent. Samen maken ze er een dubbele aansporing van, zodat er geen twijfel meer is: nu gaan we.
Je roept het als het tijd is om op te schieten: de optocht begint, de trein vertrekt zo of de kinderen moeten naar bed. Het kan streng klinken, maar net zo goed vrolijk: dat hoor je aan de toon.
Alleen ‘vort!’ kan ook gewoon ‘weg!’ betekenen, bijvoorbeeld als de kat op tafel springt.
Zeggen ze het bij jou anders?
Het Brabants verschilt per streek en soms zelfs per dorp: Erfgoed Brabant spreekt van ‘honderden Brabantse dialecten’. Ik schrijf de woorden zoals ik ze van huis uit ken. Klinkt het bij jou anders? Dan heb jij ook gelijk, en ik hoor het graag.